Çavkanîya gelêrî-dîrokîya Mûzika Kurdî Dengbêjin.Hêmanên bingehîn a Muzîka Kurdî Dengbêj,Stranbêj,Lawikbêj ve Çîrokbêjan e.Dengbêj xwedî hiş û dengekî bihêzin.

Her wiha ji ber ku li erdnîgarîya Kurdistanê her tim digerin pêkanîna hişmendîya netweyî de rolekî girîng leystine.Ji Kurdistanê bi hezaran dengbêj derketîye. Evdalê Zeynikê ku di sedsala 17an jiyaye,Selim Slêman,Kawis Axa,Meyremxan,Hesen Cizrevî,Qerebetê Xaco,Îsa Berwarî jî hin dengbejên ku cara pêşî tê hişa mirov.

Rewşa Muzika Kurdî ku di serdemên navîn,nû mijareke lêkolîneke.Niha tenê nêrinek giştî ser Muzika Kurdî kirin.

Di Muzika Kurdî de keşêya herî girîng nebûna pêşesazîya Mûzika Kurdî ye.Arîşeyek din jî ku vê arîşe hemû mijaren diyar dibe ji nebûyîna dewleekî navendî û serbixwe ya Kurdistanê ye.Ji ber wan pisgirêkan riheke hevbaş a Mûzika Kurdî pêk naye.Meselyek din ku zirarê dide Mûzika Kurdî ,wergerandin û talankirina bir sedan klam û stanên Kurdî ye.Çi heyfe ku, gelek caran ev talan bi destê Kurdan tê çêkirin.

Radyoyên Bexda,Tehran û Êrîvan pêşketina Mûzika Kurdî de rolekî girîng leystine. Mihemed Arif Cizrevî,Meyrêmxan,Hesen Cizrewî,Hesen Zîrek Aram Tigran,Şakiro,Qerebetê Xaco,Eyşê Şan û gelek navên din bi wan radyoyan dengên xwe gihandine guhdarvanên Kurd.

Di Muzika Kurdi de herî zêde di şêweyên mûzika gelêrî a Kurdî,mûzaka gelerî aKurdî yê modernizekirî, modern(pop-rock-cazz-pop folk,etno-rock…) û şêweya Dengbejî deberheman tê hilberandin.Kurd hilberîna xwe ya muzikal bi hûnermendên Şakiro, Mehemed Şêxo, Tehsin Taha, Qarabete Xaço, Seid Yusuf ,Seid Hesen,Hesen Zîrek hatiye roja îro edî karine ku perisînin binesazîyake modern.Îro Mûzika Kurdî xwedî hunermendên wek Ciwan Haco û Şivan Perwer ku di qada navneteweyîde bi navûdengin.

Di demên dawî Muzika Kurdî bi hevrastê Mûzika Cihanî xebatên modernize kirî tên kirin -ku divê wisa be-.

Ceribandinên pêşîn yê mûzika modern a Kurdî ji hin dordorên kevneperest ve bi tûndî hat rexne kirin jî pêwistîya vê yekê hêdî hêdî hat têgihîştin.

Xebat û hilberîna di dengbejî û Mûzika Gelêrîya Kurdî de divê were piştgirî kirin heta,xebatên bi vê şêweyî ne bi dengekî xirab li gorî standartên(yekgirtîyên) sounda Cihanî divê bêne pêkanîn.Divê cûdahîya Mûzika Kurdî jî ji mûzikên din li Cihanê bûne “hît” ev be.Divê hilberîna mûzika Kurdî ji rehê xwe qut nebe.Tenê bi vê avahî mayîndeyî tê pêk anîn û rê li ber bêesilkirinê tê girtin.Her weha asêyîya ku mûzika Tirkî û hin mûzikên milletên din ketine ewê mûzika Kurdî rizgar be.Ger mûzik ji çavkanîya xwe sûdmend be û geş be bi vî rengî dikare hêmanên mayîndeyî û biwespî bixûnife.


Lê belê wateya bêesikirinê ne dijî derketina mûzika modern e.Hemû awa û şêweyên ku di mûzikên Cihanê de tê bikaranîn di mûzika Kurdî de jî beyî ku dejenere bikin divê were bikaranîn.Her Kurdekî ne divêtbare ku mûzika gelêrî a Kurdî hez bike.Divê mûzika gelêrî a Kurdî were çêkirin,were parastin,were pêşxistin,were teşvîq kirin,were dorfirehkirin lê raste ku herkesî re were ferz kirin.

Ger ciwanekî Kurd biwaze mûzika rock guhdarî bike divê ev bikaribe ku bi zimanê xwe vê şawayî guhdarî bike.Di mûzika Kurdî de divê rock jî, cazz jî,ragge jî,blues jî,hip-hop jî,punk jî,disco jî ango hemû şêweyan were pêşxisitin.Li vir de xala girîng qeliteya mûzika ku tê îcra kirin e. Li şûna zalveyê divê pêşxistin were esas girtin.Ando di mûzika Kurdî de rock çêkirin ev rock li gor pîvanên mûzika Kurdî be.

Di mûzika modern a Kurdî de rola Ciwan Haco dîrokîye.Têr neke jî îro bi saya riya ku Ciwan Haco vekirîye,gelek albûmên bi awayên rock,pop-folk,pop,ent-cazz û hwd. ketiye nav arşiva mûzika Kurdî.Ger derbarê yekem pêşengên mûzika Kurdî behs bikin.Divê navê Koma Wetan,Abbas Ahmed,Koma Dengê Azadî,Koma Aşitî jî ji bîr nekin.

Rewşa hilberîna mûzika Kurdî ya îroyîn ne ewqas geş e.Di mûzika gelêrîya Kurdî xwedî zerengîya(kapasîte) çêkirin û kirînê hebe jî bi giştî di gelek awayan de xebatênbê qelîte ber guhdarvanên Kurd tê danîn.Mixabin Kurdistana Azad ku di gelek waran de erka xwe ya peşengîyê pêk tîne di warê mûzika Kurdî de nikarîye bike.

Em dibînin ku li Kurdistana Bakur xebatên biwesp heye lê li gel vê yekê bazara mûzika Kurdî ku bere derdora %20an bû niha ketiyê derdora %5an.Li gel vê xebatên bêqelite û bêpûte jî zêde bikin qambaxîya rewşê derdikeve holê. Her wiha gûhdarvanên Kurd ne tenê ji ber bêhişmendi û bêhîsîyên xwe berê xwe didin mûzikên bi zimanên din,li gel vê yekê dernexistina alternafên baş ji aliyê mûzisyen û mûzikçêkerên Kurd dibe egera vê yekê.

Li Kurdistana Azad li gorî Kurdistana Bakûr û perçeyên din hilberîna mûzika Kurdî gelek zêdeye lê piranîya wan berheman sed mixabin ne hêjayî guhdarkirinê ne.Heman bêwespî di klibên ku Kurdistan Azad de tê kişandin de jî heye.


Şermezarîya Stenbolê
Tiştê ku mirov pirr eciz dike ewe him bi taybetî li Kurdistana Azad,him jî li Kurdistan Bakûr û li Ewrûpa mercên afirandinê hemû imkanan heye lê gelek hûnermend diçin li Stenbolê albûmên xwe tomar dikin.Ev yek bo Kurdan cihê şermezarîek mezin e.Ev rewş nîşanî dûrbûna ji nirxên sincî û netewî a hin hûnermên û produktorên Kurd nîşan dide.Îro ev navend diviya bû ne Stenbol Hewlêr û Amed bûya.Mûzika Kurdî ku çerxa berjewendî û dêkûdolaban a Unkapanî de were afirandin bila tu kes pêşketin ji mûzika Kurdî hêvî neke.

(Amedekar: Serhad B.RÊNAS)

REKLAM